Nowy obowiązek informacyjny wobec cudzoziemców

Od 1 czerwca 2025 r. na podstawie art. 5 ust. 4  ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pracodawca, dla którego pracę wykonuje cudzoziemiec ma obowiązek poinformować go o prawie wstępowania do związków zawodowych oraz prawie ich zakładania (na podstawie ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych). Informacja ma mieć formę pisemną i ma być zrozumiała dla cudzoziemca. 

Nowy obowiązek rodzi u pracodawców równie dużo emocji co pytań. Najczęściej stawianymi pytaniami są:

• jaki ma być zakres informacji?
• czy należy informować tylko ogólnie o prawie wstępowania pracowników – cudzoziemców do związków zawodowych ?
• czy należy wskazać konkretne organizacje związkowe, które u pracodawcy działają?
• czy jeżeli u pracodawcy nie działają organizacje związkowe także należy realizować obowiązek informacyjny?
• czy obowiązek przekazywania informacji dotyczy wyłącznie nowo zatrudnianych cudzoziemców, czy także tych, którzy rozpoczęli pracę przed wejściem przepisów w życie?

Resort rodziny, pracy i polityki społecznej (MRPiPS) wyjaśnił, że przekazywana informacja powinna mieć charakter ogólny i nie może wskazywać konkretnych organizacji związkowych funkcjonujących u pracodawcy. Mogłoby to bowiem zostać odebrane jako faworyzowanie określonych związków. Jednocześnie nic nie stoi na przeszkodzie, aby pracodawca udostępnił przestrzeń informacyjną, np. tablicę ogłoszeń, z której mogłyby korzystać działające w zakładzie organizacje związkowe i dzięki temu mogłyby one samodzielnie zaprezentować swoją działalność.

MRPiPS wskazuje także, że nowy obowiązek dotyczy wyłącznie cudzoziemców zatrudnianych od 1 czerwca 2025 r., a więc osób, z którymi zawierana jest umowa o pracę lub inny stosunek zatrudnienia już po wejściu w życie przepisów.

Bardziej rygorystyczne stanowisko zajmuje jednak Główny Inspektorat Pracy (GIP). W jego ocenie, z uwagi na brak przepisów przejściowych, informacja o prawie wstępowania do związków zawodowych powinna być przekazana także cudzoziemcom, którzy zostali zatrudnieni przed 1 czerwca 2025 r. i  wciąż wykonują pracę w danym zakładzie. Zdaniem GIP, obowiązek informacyjny nie dotyczy jedynie nowych stosunków pracy, lecz obejmuje wszystkich cudzoziemców aktualnie pracujących w danym podmiocie.

MRPiPS i GIP są zgodne co do tego, że nie ma szczegółowych wymogów dotyczących formy i treści przekazywanej informacji. Wystarczające jest ogólne poinformowanie cudzoziemca, że ma prawo przystępować do związków zawodowych i je zakładać. W sytuacji, gdy u pracodawcy nie działają organizacje związkowe, podmiot powierzający pracę może dodatkowo wskazać, że w chwili przekazywania informacji w zakładzie nie funkcjonuje żadna organizacja związkowa.

Realizacja obowiązku informacyjnego może przyjąć różne formy, może być przekazana w umowie o pracę, w załączniku do umowy lub w osobnym piśmie przekazywanym  w dniu zatrudnienia. Kluczowe jest aby była przekazana w języku zrozumiałym dla cudzoziemca, co oznacza, że pracodawca powinien zadbać o jej tłumaczenie na język ojczysty pracownika lub inny znany mu język.